anima humana logo stowarzyszenie anima humana opp poczta anima humana
Wybierz język... flaga polska flaga niemiecka

renata czernecki zdjecie

STRES

Pokonywanie przeszkód w życiu jest naturalnym i akceptowanym zjawiskiem przez każdego z nas.
W przezwyciężaniu trudności stres ma funkcje mobilizującą. Poczucie satysfakcji odczuwamy wówczas, gdy nasze działania zakończą się sukcesem. Taki stres, to stres pozytywny nazywanym eustresem. Przekroczenie granicy eustresu wiąże się z pojawieniem stresu negatywnego czyli dystresu. Potocznie stres kojarzy nam się z negatywnymi uczuciami, postrzeganymi jako nieprzyjemny stan psychofizyczny identyfikowany głównie z trudną sytuacją, wzmożonym wysiłkiem, przemęczeniem, bólem, cierpieniem, poczuciem beznadziejności.

Stres to reakcja organizmu na bodziec, który nazywamy stresorem. Stresory dzielimy ze względu na intensywność, czas, umiejscowienie.
Stres intensywny dzielimy na:

  • bardzo intensywny,
  • średnio intensywny,
  • mało intensywny.
Ze względu na czas dzielimy na:
  • długotrwały,
  • krótkotrwały.
Ze względu na umiejscowienie dzielimy na:
  • stres wewnętrzny uzależniony od postawy, czyli podejścia do czegoś np. obawa przed przyszłością, pojawia się w umyśle
  • zewnętrzny, który jest efektem różnych przeszkód i barier, szczególnie dotyczy relacji interpersonalnych.
Wyróżniamy pięć typów sytuacji trudnych wg T. Tomaszewskiego:
  1. sytuacje deprywacji dotyczą niezaspokojenia podstawowych potrzeb np. pozbawienie snu, pokarmu, przynależności czy akceptacji,
  2. sytuacje przeciążenia prowadzące do ogólnego wyczerpania organizmu, a będące następstwem przekroczenie swoich możliwości fizycznych, czy psychicznych,
  3. sytuacja utrudnienia spowodowana niemożliwością wykonania zadania z powodu utrudnień natury fizycznej, psychicznej, organizacyjnej lub społecznej,
  4. sytuacja zagrożenia spowodowana jest lękiem przed utratą ważnych wartości dla jednostki,
  5. sytuacje konfliktowe dotyczą sytuacji, w których wybór jednego celu uniemożliwia realizację innego.
Lazarus określa stres jako brak równowagi między warunkami zadania, a możliwościami jednostki. Wyróżnia trzy grupy stresorów:
  1. strata lub krzywda, czyli utrata dóbr materialnych, uznania społecznego, szacunku do siebie, oszustwo, zdrada, uraz fizyczny,
  2. zagrożenie dotyczy antycypacji, lęku przed prawdopodobieństwem wystąpienia niepowodzenia,
  3. wyzwanie, czyli umiejętne oszacowanie własnych możliwości do wykonania zadania, a tym samym opanowanie sytuacji stresowej.

Symptomatologia i przebieg

Środowisko szkolne jest jedną z głównych przyczyn nadmiernego stresu u dzieci. Jak wynika z badań młodzi ludzie podejmują działania dysfunkcyjne z powodu stresu, braku umiejętności życiowych oraz negatywnej presji rówieśniczej.
W literaturze przedmiotu wyszczególniono następujące cechy nadmiernego stresu występujące wśród młodzieży:

  1. niepokój,
  2. nerwowość,
  3. napięcie,
  4. lęk,
  5. osamotnienie,
  6. przygnębienie,
  7. płaczliwość,
  8. zmartwienie,
  9. zagubienie,
  10. niezdarność,
  11. niepewność,
  12. skrępowanie,
  13. pesymizm,
  14. niemożność skupienia,
  15. zmienność nastroju,
  16. podatność na zmęczenie.
A. Hart w 1995r. napisał " Nie bądź zdumiony, że dziecko mówi od czasu do czasu, że chciałoby umrzeć". Takie słowa nie są zapowiedzią zachowań suicydalnych, lecz wołaniem o pomoc dziecka znajdującego się pod wpływem dużego stresu. Do oznak nasilających się problemów u dziecka możemy zaliczyć sytuacje, w których dziecko nie uśmiecha się, nie okazuje radości, wydaje się nieszczęśliwe, łatwo wpada w przygnębienie, odmawia pocieszenia, często porównuje się z innymi, których postrzega jako bardziej wartościowych. Dziecko takie dużo narzeka, krytykuje innych członków rodziny, dokucza innym, aby poprawić swój obraz siebie, boi się nowych wyzwań, nie chce się uczyć nowych umiejętności. To, w jaki sposób reagujemy na stres zależy od naszych cech osobowości. Osoby niecierpliwe, żyjące w poczuciu pośpiechu i presji czasu, nadmiernie ambitne lub działające doraźnie, w szczególny sposób narażone są na stres. W procesie rozwoju i wychowania uczymy się bronić przed stresem. Według naukowców istnieje związek między typem osobowości, a wieloma chorobami cywilizacyjnymi. Wyróżnia się dwa typy osobowości –typ A i typ B. Typ A ma dużą potrzebę rywalizacji, wysoki poziom ambicji, poczucie dominacji nad innymi, chwiejność emocjonalną i rozdrażnienie, działa pod presją czasu, okazuje wrogość wobec innych, czuje się zagrożony ze strony otoczenia, jest agresywny, cechuje go neurotyczna ekstrawersja. Osobowość typu B jest zdecydowanym przeciwieństwem. Nie ma potrzeby rywalizacji, ma adekwatny do możliwości poziom ambicji, cierpliwa, współpracująca, elastyczna, często spóźnia się, nie poddaje się presji czasu, jest ugodowa, spokojna, z dystansem podchodzi do spraw.

Jak radzić sobie ze stresem?

Najczęstszym sposobem radzenia sobie ze stresem jest poszukiwanie informacji. Sposób ten polega na rzetelnym przeglądzie sytuacji w celu oszacowania ewentualnego zagrożenia i szkód oraz podjęcia działań zaradczych. Kolejnym sposobem jest bezpośrednie działanie w celu uporania się ze stresem oraz zastosowanie metod zaradczych w celu złagodzenie dyskomfortu psychicznego.
W sytuacji stresowej uwalniane są nieuświadomione zachowania będące formą przystosowawczą do trudnej sytuacji nazywane mechanizmami obronnymi. Jest ich bardzo wiele, m.in. zaliczamy do nich:

  • odreagowanie – pozbycie się negatywnych emocji poprzez np. "wygadanie się",
  • ucieczka – zagłuszanie polega na "zapomnieniu" o kłopocie, ucieczce w alkohol, narkotyki,
  • fantazjowanie – najczęściej występujące wśród dzieci, które doświadczają izolacji, samotności, nie mają przyjaciół,
  • identyfikacja – spotykana wśród osób odrzuconych w grupie rówieśniczej, identyfikują się z kimś bliskim, kogo podziwiają np. starszy, silniejszy brat,
  • projekcja – forma zrzucania "projektowania" własnych wad na kogoś innego,
  • wyparcie – wypieranie się, zaprzeczanie,
  • kompensacja – forma zwracania na siebie uwagi np. poprzez wulgaryzmy, z powodu braku sukcesów w szkole.
Należy pamiętać, że te formy obronne w okresie dorastania są bardzo agresywne i napiętnowanie ich powoduje wzmocnienie zachowań destrukcyjnych.
Niektóre osoby posiadają samouzdrawiającą osobowość. W trudnych sytuacjach tj. choroba, stres zachowują się optymalnie i szukają możliwości do odzyskania równowagi emocjonalnej, uaktywniając procesy samoleczenia.
Wyróżniamy cztery wymiary samouzdrawiającej osobowości:
  1. poczucie spójności charakteryzuje się poczuciem, że to co nas otacza jest możliwe do wyjaśnienia i kontrolowania,
  2. dystans, równowaga emocjonalna jako kompromis między możliwościami jednostki, a wymogami środowiska zewnętrznego,
  3. umiarkowany, realistyczny optymizm czyli pozytywne nastawienie z racjonalną oceną,
  4. zaangażowanie rozumiane jako dopuszczenie stymulująco działającego stresu.
Odzyskanie równowagi emocjonalnej osiągane jest często poprzez stosowanie technik relaksacyjnych wywołujących reakcje zmian w możliwościach adaptacyjnych organizmu. Stan pełnego zrelaksowania można uzyskać, gdy spełnione są następujące warunki tj. spokojne, wyizolowane miejsce, wygodna pozycja ciała, skoncentrowanie umysłu oraz pasywna, obserwująca postawa. Techniki relaksacyjne obniżają napięcie mięśniowe, a pośrednio napięcie emocjonalne. Podczas relaksacji wyciszamy aktywność układu nerwowego i obniżamy napięcie mięśniowe oraz pogłębiamy samoświadomość. Stosując relaksację poprawiamy swój stan fizyczny poprzez obniżenie poziomu kwasu mlekowego w mięśniach, ciśnienia tętniczego krwi i tętna, zwolnienie rytmu oddychania, zmniejszenie zużycia tlenu o 20% oraz wzrost częstotliwości i intensywności fal alfa w mózgu. Relaksacja przynosi korzyści psychiczne tj. wyciszenie pracy umysłu, poczucie kontroli nad organizmem i sytuacją tzn. ćwiczenie cierpliwości i zdeterminowania w pozostaniu w danym stanie oraz skupienie się na chwili.
Skutecznej relaksacji uczymy się poprzez wyłączanie tzn. nauka przyjęcia biernej postawy i stopniowego wyłączania aktywności mięśniowej, myślowej i emocjonalnej. Kolejnym etapem jest koncentrowanie rozumiane jako wybiórcza koncentracja na reakcjach organizmu tj. napięcie mięśniowe, oddech, myśli. Ostatnim etapem uczenia się relaksacji jest sterowanie, czyli umiejętność wpływania na organizm np. wywołanie wrażenia ciężaru w obrębie określonej części ciała.
Najczęściej stosowane techniki relaksacyjne wzorowane są na treningu autogennym Schulza, relaksacji progresywnej Jacobsona, medytacji zen, medytacji transcendentalnej, indyjskiej jodzie. Nie należy zapominać o sile medytacyjnej modlitwy. Ćwiczenia relaksacyjne podejmowane systematycznie wzmacniają odporność psychiczną, optymistyczne nastawienie do życia, życzliwość, wytrwałość, pozwalają na lepsze poznanie siebie.

Przykład ćwiczeń relaksacyjnych

  • Usiądź wygodnie.
  • Zamknij oczy, zwróć uwagę na spokojny i naturalny oddech.
  • Zauważ co dzieje się z tobą w tej chwili lub staraj się sobie przypomnieć sytuację, kiedy jesteś zdenerwowany, co się dzieje z tobą, gdy jesteś zdenerwowany?, czy odczuwasz napięcie? ...jeśli tak, to w której części ciała? ...czy w obrębie głowy? ...jeśli tak, to gdzie? ...czoło? ...uszy? ...usta? ...szczęki? ...czy też tył głowy lub blisko skroni? ...czy może napięcie umiejscawia się gdzieś w szyi? ...albo w ramionach, rękach lub dłoniach? ...może czujesz je w obrębie klatki piersiowej, albo w części brzusznej? ...przypomnij sobie jak się czują twoje plecy w sytuacji zdenerwowania ...czy nie stają się napięte? ...czy nie odczuwasz bólu w dolnym odcinku pleców? ...lub też napięć w nogach i stopach? ...a może odczuwasz napięcie we wszystkich mięśniach i odczuwasz zmęczenie.
  • Teraz przypomnij sobie, co dzieje się z twoim oddechem w czasie zdenerwowania, co dzieje się z twoim oddechem? ...staje się szybki... staje się wolny ...oddech jest lekki ...ciężki, ...a może trudno ci złapać powietrze ...być może nie zauważasz żadnych zmian lub też nigdy nie zwracałeś na to uwagi.
  • Przypomnij sobie, co dzieje się z twoim sercem w sytuacji wielkiego zdenerwowania, czy odczuwasz jego rytm? ...w czasie zdenerwowania praca serca może zmieniać swój rytm? ...czy zauważyłeś jakieś zmiany ...czy praca serca ulega przyśpieszeniu? ...czy też zwolnieniu? ...czy krew uderza ci do głowy i się czerwienisz ...czy też czujesz, że słabniesz i omdlewasz? ...czujesz gorąco i się pocisz ...czy też trzęsiesz się z zimna?
  • Zauważ, czy jesteś w stanie chłodno ocenić stan, w którym jesteś, gdy jesteś zdenerwowany ...czy w czasie zdenerwowania tracisz głowę i jesteś w stanie opisać każdy szczegół stresującej sytuacji ...zachowujesz się głupio? ...czy też świadomie wszystko kontrolujesz?
  • Oceń, na ile kontrolujesz te sytuację…czy potrafisz się skoncentrować na tym, co się dzieje? ...czy też nie jesteś w stanie się skupić ...czy czujesz pustkę w głowie ...czy też do głowy pchają ci się wszystkie myśli? ...czy, gestykulujesz, wymachujesz rękami? ...czy też zastygasz nieruchomo, jak sparaliżowany?
  • Przypomnij sobie, co czujesz. W takiej sytuacji, jakie emocje pojawiają się ...czy potrafisz je nazwać? ...wyobraź sobie, że piszesz je na kartce dużymi literami, np. "jestem wściekły".
  • Pozostań jeszcze przez chwilę z zamkniętymi oczami, z tym wszystkim, co się pojawia.
  • Teraz, przypomnij sobie siebie w sytuacji odwrotnej, kiedy jesteś w zupełnym spokoju i rozluźnieniu, co się dzieje z mięśniami, oddechem, sercem, myślami, emocjami? ...pozostań z tymi obrazami...
  • Teraz spróbuj pozostać zupełnie neutralny taki, jaki jesteś teraz w tej sytuacji ...staraj się zauważyć jak się czujesz teraz ...gdzie i jakie odczuwasz napięcie w mięśniach ...jaki jest teraz twój oddech ...jaki rytm serca ...jakie myśli ...zauważ to wszystko.
  • twórz oczy i powróć do swoich czynności.
Opracowanie na podstawie: B. Woynarowska "Edukacja zdrowotna"

Jeśli potrzebujesz dodatkowych informacji lub wsparcia


Chcesz aby Nasza działalność dalej się rozwijała?
dotacja anima humana
Strona główna   Aktualności   Kontakt   Kopiowanie całości lub fragmentów bez zgody autora zabronione. monitoring pozycji admin Czernecki Dariusz Google